Wraz z nastaniem jesieni nieuchronnie rozpoczyna się okres częstych infekcji układu oddechowego u dzieci. Dominują zwykle tzw. nieżyty górnych dróg oddechowych przebiegające z katarem i kaszlem, czasem z gorączką. Najczęściej udaje się je opanować w warunkach domowych. Istnieje jednakże kilka sytuacji, które wymagają pilnej interwencji lekarskiej – o takich momentach mówimy „stany nagłe”. Warto poświęcić kilka chwil na omówienie jednego z najczęściej występujących – zapalenia krtani.

Trafiający na ostry dyżur, mocno przestraszeni rodzice zwykle opowiadają następującą historię: „Moje dziecko położyło się spać zdrowe, wcześniej nic nie zapowiadało choroby, miało tylko niewielki katar od wczoraj. Nagle, w środku nocy obudziło się, zaczęło dziwnie głośno, z trudem oddychać i kaszleć tak jak nigdy w życiu – przypominało to szczekanie małego psa. Czym prędzej wezwaliśmy pogotowie (albo przyjechaliśmy) na ostry dyżur”. Rzeczywiście zapalenie krtani może wystraszyć kogoś, kto widzi tę chorobę u dziecka po raz pierwszy. Dzieje się tak dlatego, że krtań jest najwęższym odcinkiem górnych dróg oddechowych i stan zapalny tego miejsca może w bardzo krótkim czasie zmniejszyć światło (wewnętrzną średnicę) krtani o połowę, a nawet więcej. Obrzęk błony śluzowej związany z infekcją szerzy się do środka krtani zmniejszając koncentrycznie w szybkim tempie jej światło.
   
Przyjrzyjmy się zatem objawom – na co należy zwrócić uwagę? „Głośne” oddychanie z wysiłkiem to typowe cechy zapalenia krtani. Jest to duszność wdechowa, więc dziecko ma trudności z nabraniem powietrza. Często temu forsownemu nabieraniu towarzyszy charakterystyczny dźwięk – świst krtaniowy, który nazywa się stridorem. Rodzice czasem obrazowo opisują ten dźwięk porównując do piania. No i ów kaszel – głośny, suchy, „szczekający”. Komplet typowych objawów zamyka chrypka, a czasem wręcz bezgłos gdy dziecko próbuje nam coś powiedzieć albo zapłakać. Zapalenie krtani dotyczy dzieci w każdym wieku, ale najbardziej niebezpieczne jest dla małych pacjentów, zwłaszcza niemowląt i dzieci do lat 3.

Co trzeba zrobić? Należy jak najszybciej dostać się do punktu pomocy doraźnej, gdyż jest to stan nagłego zagrożenia zdrowia, a czasem życia dziecka. Obowiązuje zasada, że im młodsze dziecko tym większe ryzyko zdarzeń niepożądanych. Jedyne działanie doraźne jakie można przedsięwziąć w domu to ekspozycja (oczywiście ostrożna) dziecka na chłodne powietrze – należy pociechę otulić czymś ciepłym i zbliżyć do otwartego okna – często na zasadzie miejscowego ochłodzenia następuje niewielkie zmniejszenie obrzęku i złagodzenie objawów.

Niektórzy zwracają uwagę na dobroczynne działanie nawilżania powietrza – ale przy braku odpowiedniego sprzętu jest to trudne do uzyskania (czasem pomagają mokre ręczniki, pieluchy rozwieszone przy łóżku dziecka, zaprowadzenie dziecka do łazienki i puszczenie wody do wanny – wdychanie wilgotnego powietrza). Jest to jednakże tylko działanie doraźne, skuteczne w niewielkim stopniu, dlatego każde dziecko z nasilonymi objawami choroby powinno jak najszybciej znaleźć się w placówce medycznej, aby otrzymać leczenie zmniejszające obrzęk – najczęściej dożylne i wziewne (inhalacyjne).
   
Powyższe opisy i dane dotyczą najczęstszej postaci zapalenia krtani jakim jest podgłośniowe zapalenie krtani. Zapalenie krtani oraz pokrewne określenie „zespół krupu”, opisujące podobne objawy – to znacznie pojemniejsza jednostka chorobowa. Warto wspomnieć, że zapalenie górnej części krtani – nagłośni stanowi zawsze zagrożenie życia dziecka i należy je różnicować z typowym podgłośniowym typem zapalenia. Wyróżnia je dużo większa duszność dziecka, wysoka gorączka, brak chrypki oraz trudności z połykaniem, krztuszenie się pacjenta. Z takim dzieckiem należy postępować wyjątkowo ostrożnie i czym prędzej odtransportować do oddziału intensywnej opieki medycznej.
   
Zazwyczaj w leczeniu typowego podgłośniowego zapalenia krtani następuje szybka i zdecydowana poprawa, a pobyt w szpitalu – jeśli konieczny – jest krótki. Wyleczenie zapalenia krtani nie zabezpiecza przed kolejnymi zachorowaniami. W sytuacji częstego występowania objawów zapalenia krtani należy się zastanowić nad inną niż infekcyjna przyczyną schorzenia – najczęściej „komponentą alergiczną”. Może dochodzić również do współwystępowania obu składowych jako mechanizmu wyzwalającego początek choroby. Należy również zaznaczyć, że pogoda mglista oraz nagromadzenie, zagęszczenie alergenów w powietrzu – np. zapylenie, smog, tak częste w naszym mieście, sprzyjają manifestacji objawów zapalenia krtani.

lek. Andrzej Grudzień