Na jakie dolegliwości może być narażony pacjent wymagający długotrwałej hospitalizacji, leżący i niesamodzielny? Jak w takich przypadkach wygląda jego rehabilitacja?

Chory, który wymaga długotrwałej hospitalizacji ze znacznym ograniczeniem aktywności ruchowej, czy nawet bezruchu jest narażony na wiele powikłań miejscowych i ogólnoustrojowych. Najczęstsze z nich to: niewydolność układu krążenia, zakrzepica żył głębokich, niewydolność oddechowa, zapalenia płuc, odleżyny, zaburzenia funkcji układu moczowego, pokarmowego, często występują zaburzenia psychicznie zwłaszcza o charakterze depresji. W/w zaburzenia funkcji organizmu wynikają m.in. z powodu unieruchomienia, a więc spadku wydolności ogólnej.

Uważa się, iż już po 3 tygodniach unieruchomienia wydolność ogólna organizmu obniża się nawet do 20%. W przypadku chorych leżących konieczna jest zatem kompleksowa rehabilitacja i profilaktyka celem minimalizacji w/w zaburzeń. W oddziałach pracownicy medyczni: lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci, psycholodzy, logopedzi uczestniczą zespołowo w kompleksowej rehabilitacji. Kompleksowa rehabilitacja zależy bezpośrednio od stanu zdrowia chorego, rodzaju schorzenia, nie ma dwóch takich samych przypadków.
Zespół specjalistów (lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci, psycholodzy, logopedzi) ustala postępowanie zapobiegania następstwom unieruchomienia. Przykładem tego może być profilaktyka p/odleżynowa, która polega na troskliwej pielęgnacji chorego, zapewnienia higieny ciała, regularnych zmian pozycji ciała osoby unieruchomionej oraz dbałości o stan ogólny. Ważna jest właściwa dieta, wyrównanie niedoborów pokarmowych pacjenta.

Zespół fizjoterapeutów prowadzi kompleksową rehabilitację przez dobór ćwiczeń, które pozwalają na właściwą funkcję stawów np. przez ćwiczenia bierne, które zapewniają właściwe odżywienie stawów oraz uwapnienie kości, zapobiegają przykurczom w stawach. Pacjenci rehabilitowani są uznanymi w rehabilitacji metodami neurofizjologicznymi oraz wypracowanymi przez lata połączonymi metodami w naszym Szpitalu.

Leżący pacjent narażony jest na postępujące odwapnienie kości, jak również przewlekłe bóle układu kostno-stawowo-mięśniowego, najczęściej bóle kręgosłupa, barków okolicy kości krzyżowej, dlatego ważne jest aby ruchomość chorego w miarę możliwości zachować w pełnym zakresie oraz aby pacjent przyjmował odpowiednią ilość preparatów wapnia i witaminy D3. Istotna jest także profilaktyka p/zakrzepowa oraz wspomaganie pacjenta przez ćwiczenia czynne wspomagane jeżeli jest taka możliwość. Po wykonaniu ćwiczeń ważne jest właściwe pozostawienie chorego w prawidłowym ułożeniu zabezpieczając go w ten sposób przed uszkodzeniem stawów barkowych, biodrowych. Cały czas należy nadzorować właściwą dietę pacjenta zawierającą białko, wapń, witaminy, elektrolity oraz dokładne wyrównanie parametrów życiowych np. poziom cukru u chorych na cukrzycę, poziom ciśnienia u chorych z nadciśnieniem, akcja serca u chorych z chorobą niedokrwienną serca.

Pacjenci mają możliwość skorzystania w szpitalu z kilkunastu diet, które pozwalają zaspokoić ich wymagania odżywcze. Niezbędne jest też dbanie o skórę, o jej odpowiednie natłuszczenie oraz dbanie o czystość.
Podsumowując: by rehabilitacja była maksymalnie skuteczna należy dążyć do osiągnięcia normalizacji parametrów życiowych pacjenta: ciśnienia, tętna, wydolności układu krążenia, oddechowego, prawidłowej funkcji jelit (systematyczne wypróżnienia), prowadzić profilaktykę zakażeń układu moczowego, oddechowego dbając o stan psychiczny chorego o jego dobre samopoczucie.

W jaki sposób rodzina, która będzie się opiekowała pacjentem po jego powrocie do domu, powinna się do tego przygotować?

Uczymy także rodziny, by mogły brać udział w procesie pielęgnacji pacjenta. Oczywiście nie na wszystkich oddziałach jest to możliwe. W niektórych przypadkach chory wymaga profesjonalnej opieki lekarskiej, pielęgniarskiej dopiero po ustabilizowaniu stanu pacjenta możliwy jest udział w uczestniczeniu rodziny w procesie pielęgnacji.

Natomiast w Oddziale Rehabilitacji na tydzień przed wypisaniem chorego ze szpitala uczymy rodzinę, jak ma o niego dbać w domu - jak przewracać go na bok, jak sadzać przy najmniejszym użyciu siły, w jaki sposób prowadzić czynności higieniczne, zmieniać pielucho majtki, jak wykonywać ćwiczenia zapobiegające następstwom długotrwałego unieruchomienia (np. ćwiczenia oddechowe). Rodziny dowiadują się, w ile osób należy dźwigać pacjenta, jak to robić, by nie zagrozić swojemu i jego zdrowiu. Fizjoterapeuci mogą udzielić pełnej informacji, jak kontynuować usprawnianie w domu oraz gdzie poprosić o wsparcie w warunkach ambulatoryjnych, a logopedzi jak kontynuować ćwiczenia logopedyczne.

Panie dietetyczki szkolą, jak przygotowywać zbilansowaną dietę dla danego pacjenta i w jaki sposób należy go karmić (np. przy trudności z połykaniem i żuciem). Rodziny otrzymują więc wszystkie potrzebne informacje. Informacje również pisemne w karcie informacyjnej dostaje lekarz rodzinny, który przejmie opiekę lekarską nad pacjentem w domu oraz pracownik socjalny.

Jak należy przystosować pomieszczenie, w którym będzie przebywał chory po wypisaniu ze szpitala?

Wszystko zależy od stanu zdrowia pacjenta oraz stopnia jego niepełnosprawności. Czasem konieczne jest nawet wypożyczenie (lub zakupienie) łóżka rehabilitacyjnego z materacem p/odleżynowym dla osoby niepełnosprawnej, poinformowanie rodziny o likwidacji barier architektonicznych (np. likwidacja  progów), przygotowaniu łazienki, toalety (poręcze, uchwyty). Oczywiście w zależności od rodzaju schorzenia i współistniejących deficytów ruchowych, można zaopatrzyć się w  wózek inwalidzki, pomoce do nauki chodu (balkoniki, kule, czwórnogi), pionizatory. Zaopatrzenie ortopedyczne musi być zawsze zindywidualizowane. Każdy przypadek jest inny.

Kiedy w przypadku pacjenta po udarze mózgu rozpoczyna się rehabilitację?

Jeśli nie ma indywidualnych przeciwwskazań zaczynamy rehabilitację neurologiczną najwcześniej jak się da, bywa że już w drugiej dobie od wystąpienia zachorowania. Nie ma dwóch takich samych udarów, dlatego nie ma też jednego sztywnego schematu postępowania z pacjentem. Udar jest najczęściej konsekwencją powikłań znanej lub rozpoznanej w trakcie wystąpienia udaru choroby układu krążenia. Często towarzyszą mu inne schorzenia dodatkowo utrudniające postępowanie rehabilitacyjne, stąd opieka i rehabilitacja musi być prowadzona indywidualnie.

Jak u pacjenta, który wybudza się ze śpiączki wygląda powrót do normalności?

Rehabilitacja u chorego z zaburzeniami świadomości w tym z przedłużającą się śpiączką jest długotrwała, podzielona na kilka okresów w zależności od stanu zdrowia pacjenta. Niezależnie od stanu zdrowia zawsze ważna jest profilaktyka odleżyn, zniekształceń w układzie ruchu, profilaktyka p/zakrzepowa, staranny dobór diety oraz nadzór nad przyjmowaniem pokarmów.

U takich chorych bardzo pomocne jest zaopatrzenie ortopedyczne w tym łóżka umożliwiające zmianę kąta nachylenia, stoły pionizacyjne, specjalne wózki o przedłużonym oparci i różnego rodzaju podpórki stabilizacyjne. Należy dążyć do jak najszybszego uruchamiania i pionizowania chorego, ponieważ ma to korzystny wpływ na psychikę, układ oddechowy, mikcję, perystaltykę jelit oraz defekację.

Zapobiega również rozwojowi osteoporozy wtórnej. W miarę powrotu chorego do aktywnego życia wymaga wsparcia psychologa, logopedy, pracownika socjalnego, specjalistów rehabilitacji medycznej, pielęgniarki środowiskowej. Ze względów psychologicznych i ze względu na edukacje postępowania z chorym w domu korzystny w całym procesie rehabilitacji jest udział rodziny. Uważa się, że nawet chorych w ciężkim stanie, ale bez zagrożenia życia można wypisać na kilka tygodni do domu, co przeważnie bardzo korzystnie wpływa na ich stan psychiczny, motywację do dalszej rehabilitacji, a także zmianę flory bakteryjnej.  

Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska