(0)
Nie izolujmy atopików
Na temat Atopowego Zapalenia Skóry rozmawiamy z dr med. Moniką Kapińską-Mrowiecką, specjalistą dermatologiem, alergologiem, Ordynatorem Oddziału Dermatologii Szpitala Specjalistycznego im. S. Żeromskiego w Krakowie
Co to jest Atopowe Zapalenie Skóry?
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą chorobą zapalną skóry, rozpoczynającą się zazwyczaj we wczesnym dzieciństwie. Charakteryzuje się skłonnością do zaostrzeń i nawrotów objawów chorobowych. AZS jest klasycznym przykładem choroby o genetycznej predyspozycji i wieloczynnikowym uwarunkowaniu, w której liczne czynniki środowiskowe (tj. alergeny powietrznopochodne i pokarmowe, substancje drażniące, klimat, czynniki emocjonalne) działając na organizm, wywołują charakterystyczny obraz zmian skórnych, współistnienie astmy i/lub innych chorób alergicznych.
Istotą choroby są wrodzone zaburzenia anatomiczne i czynnościowe bariery naskórkowej, których wyrazem jest bardzo nasilona suchość skóry, zwiększona utrata wody, skłonność do jej podrażnienia pod wpływem różnych czynników chemicznych (mydła, detergenty, konserwanty) i nasilenia świądu. Towarzyszą im zaburzenia immunologiczne, odpowiedzialne za reakcje na alergeny. Zmiany w skórze sprzyjają przenikaniu alergenów i rozwojowi alergizacji organizmu, a także współistnieniu objawów ze strony przewodu pokarmowego, narządu oddechowego, spojówek i innych narządów.
Jak często ta choroba występuje?
Jak wynika z badań, w klimacie umiarkowanym u 45% dzieci zachorowanie na AZS występuje w pierwszych 6 miesiącach życia, u 60% - w pierwszym roku, a w grupie 85% - przed ukończeniem 5 lat.
U około 20% dzieci, które zachorowały w wieku poniżej 2 roku życia, objawy choroby będą się utrzymywać do 7-10 roku życia. W pozostałych przypadkach zmiany mogą utrzymywać się do wieku dojrzałego, nawracając z różnym nasileniem i częstotliwością. Dzieci chore na AZS należą do grupy dużego ryzyka wystąpienia astmy alergicznej i alergicznego nieżytu nosa. U 50% dzieci, które zachorowały na AZS w pierwszych 2 latach życia, w późniejszym wieku rozwinie się astma. Ciężkość AZS, w tym wczesne wystąpienie uczulenia na pokarm, zwiększa ryzyko zachorowania na astmę lub alergiczny nieżyt nosa.
Z jakimi zmianami skóry mamy do czynienia przy AZS? Gdzie te zmiany najczęściej się lokalizują?
Cechą charakterystyczną choroby jest uporczywy świąd i zmiany zapalne skóry, których obraz zależy od wieku pacjenta. U niemowląt charakterystyczne są intensywnie swędzące grudki i pęcherzyki na rumieniowym podłożu, zlokalizowane na policzkach, głowie, ramionach i podudziach, a w stanach cięższych zmiany mogą być uogólnione.
Faza dziecięca rozpoczyna się w wieku 2 lat i trwa do okresu dojrzewania. U dzieci starszych rzadziej występują zmiany sączące typowe dla niemowląt, natomiast częstsze są typowe dla przewlekłej choroby zmiany w postaci grudek i nadżerek, wysuszenia skóry i jej pogrubienia zlokalizowane na rękach, stopach, wokół nadgarstków. Na twarzy, szczególnie na powiekach, szyi oraz w zgięciach łokciowych i podkolanowych, skóra jest sucha, łuszcząca i zaczerwieniona, a z czasem mogą powstawać blizny, przebarwienia i jasne odbarwienia w tych okolicach.
Faza wieku dorosłego może rozpoczynać się w okresie dojrzewania lub w wieku dorosłym. Często trwa wiele lat. W wieku dorosłym mogą także pojawić się zmiany zainicjowane w dzieciństwie, które na wiele lat ustąpiły lub zmniejszyły swe nasilenie. W tym okresie zajęte są przede wszystkim fałdy zgięciowe, twarz i szyja, górne części ramion i pleców, grzbietowe powierzchnie rąk i stóp oraz palców rąk i stóp. Szczególnym problemem są zmiany na skórze dłoni w postaci przewlekłego wyprysku rąk, pogrubienia i pękania naskórka, okresowych wysiewów pęcherzyków wypełnionych płynem surowiczym, swędzących i utrudniających wykonywanie codziennych czynności i pracy zawodowej.
Czy AZS jest chorobą zakaźną? Czy można się nią zarazić?
Atopowe zapalenie skóry jest chorobą przewlekłą, ale niezakażną i nie można się od chorego zakazić. Jakkolwiek czynniki zakaźne (bakterie, wirusy opryszczki i niektóre grzyby) mogą wywoływać groźne powikłania u chorych z AZS, to jednak pacjent nie stanowi źródła zakażenia. Niewłaściwym postępowaniem jest izolacją dziecka lub dorosłego w środowisku przedszkolnym, szkolnym lub w pracy, co niekiedy występuje w wyniku braku zrozumienia istoty choroby. Taka postawa otoczenia jest bardzo krzywdząca, zwłaszcza dla chorych dzieci, które powinny otrzymywać wsparcie w zmaganiach z chorobą. Tymczasem często środowisko je odrzuca. Szeroko zakrojone akcje edukacyjne i pomoc psychologów powinny ten problem rozwiązywać.
W jaki sposób chory powinien dbać o skórę? Jakie znaczenie ma pielęgnacja skóry dla pacjentów z AZS?
Niezwykle ważne jest leczenie miejscowe i pielęgnacja, nawilżanie i natłuszczanie skóry. Należy stosować środki pielęgnacyjne dodawane do kąpieli, kremy, emulsje, lotiony i maści, które mają na celu nawilżenie skóry, poprawienie jej stanu, zagojenie nadżerek, zlikwidowanie stanu zapalnego i przywrócenie prawidłowej funkcji, jako bariery ochronnej.
Ogromne znaczenie prawidłowej pielęgnacji skóry powinien zrozumieć chory na AZS i opiekunowie dzieci z tym schorzeniem. Uzyskanie prawidłowego stanu skóry ma duże znaczenie dla zapobiegania dalszego rozwoju alergizacji, szczególnie astmy oskrzelowej i innych chorób alergicznych.
Edukacja pacjenta ma zatem tak duże znaczenie, jak w innych chorobach przewlekłych, m.in. jak w przypadku cukrzycy. Z tego powodu staramy się prowadzić działalność szkoleniową, prowadząc wykłady i warsztaty szkoleniowe w Szkole i Centrum Atopii, która działa przy Oddziale Dermatologii i Poradni Alergologicznej Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Żeromskiego w Krakowie.
Podobne ośrodki szkoleniowe działają także już w Lublinie, Gdańsku, Zabrzu, Warszawie i Wrocławiu. Niestety działalność ta charakter społeczny i nie znajduje wsparcia finansowego ze strony decydentów.
Celem szkolenia jest pouczenie pacjenta i opiekuna o sposobie pielęgnacji i leczenia skóry tj. nakładania maści i wykonywania opatrunków, zapoznanie z postaciami leków i dermo-kosmetyków, zademonstrowanie prawidłowo przebiegającej kąpieli małych dzieci z instruktażem użycia emolientów, pouczenie o diecie eliminacyjnej i potrzebie dostosowania otoczenia chorego tak, aby wyeliminować alergeny. Prowadzone jest także doradztwo zawodowe w grupie starszych dzieci i popularyzacja właściwego stylu życia dzieci z przewlekłą chorobą skóry w celu poprawy jakości życia.
Czego powinien unikać chory z Atopowym Zapaleniem Skóry? Jakie czynniki mogą zaostrzyć chorobę?
Konieczne jest unikanie kontaktu z substancjami drażniącymi i alergizującymi, substancjami zapachowymi, alergenami, które zaostrzają zmiany chorobowe. Są to np. alergeny wziewne, tj. roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni, sierść zwierząt, pyłki roślin. Konieczne jest zatem unikanie koszenia trawy, spacerów w czasie pylenia traw (maj-lipiec), mieszkania w starych wilgotnych domach, sprzątania strychów i piwnic, wykonywania zawodów kosmetyczki, fryzjera, chemika, lekarza specjalizacji zabiegowej, pracownika budowlanego.
Dieta chorego na AZS nie powinna zawierać alergenów pokarmowych, jak mleko krowie i jego przetwory, jajka, mięso drobiu, orzechy, owoce cytrusowe, przyprawy ziołowe, miód, czekolada, kakao i wszystko to, co zawiera miazgę kakaowca, ryby i owoce morza, konserwanty, sztuczne barwniki, szczególnie żółty i pomarańczowy. Niewskazane sa też pokarmy zawierające duże ilości histaminy lub tyraminy, jak żółte sery, sery pleśniowe, czerwone wino. Oczywiście dieta powinna być dostosowana do pacjenta indywidualnie. Zalecenia szczególne to unikanie alergenów wziewnych i pokarmowych, na które chory jest uczulony.
Ze względu na to, że alergenem odgrywającym największą rolę w AZS wydają
się być roztocza kurzu domowego, należy z pomieszczenia, w którym przebywa chory, usunąć dywany, firany, zasłony, meble wyścielane materiałem, gdyż mogą one być magazynem roztoczy.
Czy leki, maści, kremy dla atopików są refundowane? Czy z uwagi na konieczność częstego ich stosowania nie są one za drogie?
Refundowane są maści i kremy realizowane na receptę lekarską, a także wiele leków stosowanych ogólnie (leki przeciwhistaminowe, antybiotyki, kortykosteroidy). Niestety zarówno środki pielęgnacyjne, dermokosmetyki, jak i niektóre leki i maści nie są refundowane, co powoduje, że leczenie chorego z AZS jest drogie. Jakkolwiek w chwili obecnej jest bardzo dużo doskonałych preparatów do pielęgnacji skóry w AZS, to brak refundacji i wysoka cena stanowi duże utrudnienie w leczeniu pacjenta z AZS. Jeżeli zmiany skórne są rozległe lub zajmują całą powierzchnię skóry, nakładanie środków pielęgnacyjnych i leków 2-3 razy dziennie wymaga dużych nakładów finansowych.
Choroba ta, mimo swojego ciężkiego przebiegu, trwającego wiele lat, a niekiedy całe życie pacjenta, nie znajduje się na liście chorób przewlekłych. Tymczasem specjalna dieta eliminacyjna, pobyty klimatyczne, konieczność indywidualnej opieki, niemożność korzystania z przedszkola lub żłobka, częsta hospitalizacja i kontrolne badania alergologiczne zwiększają koszty utrzymywania chorego z AZS w dobrym stanie klinicznym.
Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą chorobą zapalną skóry, rozpoczynającą się zazwyczaj we wczesnym dzieciństwie. Charakteryzuje się skłonnością do zaostrzeń i nawrotów objawów chorobowych. AZS jest klasycznym przykładem choroby o genetycznej predyspozycji i wieloczynnikowym uwarunkowaniu, w której liczne czynniki środowiskowe (tj. alergeny powietrznopochodne i pokarmowe, substancje drażniące, klimat, czynniki emocjonalne) działając na organizm, wywołują charakterystyczny obraz zmian skórnych, współistnienie astmy i/lub innych chorób alergicznych.
Istotą choroby są wrodzone zaburzenia anatomiczne i czynnościowe bariery naskórkowej, których wyrazem jest bardzo nasilona suchość skóry, zwiększona utrata wody, skłonność do jej podrażnienia pod wpływem różnych czynników chemicznych (mydła, detergenty, konserwanty) i nasilenia świądu. Towarzyszą im zaburzenia immunologiczne, odpowiedzialne za reakcje na alergeny. Zmiany w skórze sprzyjają przenikaniu alergenów i rozwojowi alergizacji organizmu, a także współistnieniu objawów ze strony przewodu pokarmowego, narządu oddechowego, spojówek i innych narządów.
Jak często ta choroba występuje?
Jak wynika z badań, w klimacie umiarkowanym u 45% dzieci zachorowanie na AZS występuje w pierwszych 6 miesiącach życia, u 60% - w pierwszym roku, a w grupie 85% - przed ukończeniem 5 lat.
U około 20% dzieci, które zachorowały w wieku poniżej 2 roku życia, objawy choroby będą się utrzymywać do 7-10 roku życia. W pozostałych przypadkach zmiany mogą utrzymywać się do wieku dojrzałego, nawracając z różnym nasileniem i częstotliwością. Dzieci chore na AZS należą do grupy dużego ryzyka wystąpienia astmy alergicznej i alergicznego nieżytu nosa. U 50% dzieci, które zachorowały na AZS w pierwszych 2 latach życia, w późniejszym wieku rozwinie się astma. Ciężkość AZS, w tym wczesne wystąpienie uczulenia na pokarm, zwiększa ryzyko zachorowania na astmę lub alergiczny nieżyt nosa.
Z jakimi zmianami skóry mamy do czynienia przy AZS? Gdzie te zmiany najczęściej się lokalizują?
Cechą charakterystyczną choroby jest uporczywy świąd i zmiany zapalne skóry, których obraz zależy od wieku pacjenta. U niemowląt charakterystyczne są intensywnie swędzące grudki i pęcherzyki na rumieniowym podłożu, zlokalizowane na policzkach, głowie, ramionach i podudziach, a w stanach cięższych zmiany mogą być uogólnione.
Faza dziecięca rozpoczyna się w wieku 2 lat i trwa do okresu dojrzewania. U dzieci starszych rzadziej występują zmiany sączące typowe dla niemowląt, natomiast częstsze są typowe dla przewlekłej choroby zmiany w postaci grudek i nadżerek, wysuszenia skóry i jej pogrubienia zlokalizowane na rękach, stopach, wokół nadgarstków. Na twarzy, szczególnie na powiekach, szyi oraz w zgięciach łokciowych i podkolanowych, skóra jest sucha, łuszcząca i zaczerwieniona, a z czasem mogą powstawać blizny, przebarwienia i jasne odbarwienia w tych okolicach.
Faza wieku dorosłego może rozpoczynać się w okresie dojrzewania lub w wieku dorosłym. Często trwa wiele lat. W wieku dorosłym mogą także pojawić się zmiany zainicjowane w dzieciństwie, które na wiele lat ustąpiły lub zmniejszyły swe nasilenie. W tym okresie zajęte są przede wszystkim fałdy zgięciowe, twarz i szyja, górne części ramion i pleców, grzbietowe powierzchnie rąk i stóp oraz palców rąk i stóp. Szczególnym problemem są zmiany na skórze dłoni w postaci przewlekłego wyprysku rąk, pogrubienia i pękania naskórka, okresowych wysiewów pęcherzyków wypełnionych płynem surowiczym, swędzących i utrudniających wykonywanie codziennych czynności i pracy zawodowej.
Czy AZS jest chorobą zakaźną? Czy można się nią zarazić?
Atopowe zapalenie skóry jest chorobą przewlekłą, ale niezakażną i nie można się od chorego zakazić. Jakkolwiek czynniki zakaźne (bakterie, wirusy opryszczki i niektóre grzyby) mogą wywoływać groźne powikłania u chorych z AZS, to jednak pacjent nie stanowi źródła zakażenia. Niewłaściwym postępowaniem jest izolacją dziecka lub dorosłego w środowisku przedszkolnym, szkolnym lub w pracy, co niekiedy występuje w wyniku braku zrozumienia istoty choroby. Taka postawa otoczenia jest bardzo krzywdząca, zwłaszcza dla chorych dzieci, które powinny otrzymywać wsparcie w zmaganiach z chorobą. Tymczasem często środowisko je odrzuca. Szeroko zakrojone akcje edukacyjne i pomoc psychologów powinny ten problem rozwiązywać.
W jaki sposób chory powinien dbać o skórę? Jakie znaczenie ma pielęgnacja skóry dla pacjentów z AZS?
Niezwykle ważne jest leczenie miejscowe i pielęgnacja, nawilżanie i natłuszczanie skóry. Należy stosować środki pielęgnacyjne dodawane do kąpieli, kremy, emulsje, lotiony i maści, które mają na celu nawilżenie skóry, poprawienie jej stanu, zagojenie nadżerek, zlikwidowanie stanu zapalnego i przywrócenie prawidłowej funkcji, jako bariery ochronnej.
Ogromne znaczenie prawidłowej pielęgnacji skóry powinien zrozumieć chory na AZS i opiekunowie dzieci z tym schorzeniem. Uzyskanie prawidłowego stanu skóry ma duże znaczenie dla zapobiegania dalszego rozwoju alergizacji, szczególnie astmy oskrzelowej i innych chorób alergicznych.
Edukacja pacjenta ma zatem tak duże znaczenie, jak w innych chorobach przewlekłych, m.in. jak w przypadku cukrzycy. Z tego powodu staramy się prowadzić działalność szkoleniową, prowadząc wykłady i warsztaty szkoleniowe w Szkole i Centrum Atopii, która działa przy Oddziale Dermatologii i Poradni Alergologicznej Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Żeromskiego w Krakowie.
Podobne ośrodki szkoleniowe działają także już w Lublinie, Gdańsku, Zabrzu, Warszawie i Wrocławiu. Niestety działalność ta charakter społeczny i nie znajduje wsparcia finansowego ze strony decydentów.
Celem szkolenia jest pouczenie pacjenta i opiekuna o sposobie pielęgnacji i leczenia skóry tj. nakładania maści i wykonywania opatrunków, zapoznanie z postaciami leków i dermo-kosmetyków, zademonstrowanie prawidłowo przebiegającej kąpieli małych dzieci z instruktażem użycia emolientów, pouczenie o diecie eliminacyjnej i potrzebie dostosowania otoczenia chorego tak, aby wyeliminować alergeny. Prowadzone jest także doradztwo zawodowe w grupie starszych dzieci i popularyzacja właściwego stylu życia dzieci z przewlekłą chorobą skóry w celu poprawy jakości życia.
Czego powinien unikać chory z Atopowym Zapaleniem Skóry? Jakie czynniki mogą zaostrzyć chorobę?
Konieczne jest unikanie kontaktu z substancjami drażniącymi i alergizującymi, substancjami zapachowymi, alergenami, które zaostrzają zmiany chorobowe. Są to np. alergeny wziewne, tj. roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni, sierść zwierząt, pyłki roślin. Konieczne jest zatem unikanie koszenia trawy, spacerów w czasie pylenia traw (maj-lipiec), mieszkania w starych wilgotnych domach, sprzątania strychów i piwnic, wykonywania zawodów kosmetyczki, fryzjera, chemika, lekarza specjalizacji zabiegowej, pracownika budowlanego.
Dieta chorego na AZS nie powinna zawierać alergenów pokarmowych, jak mleko krowie i jego przetwory, jajka, mięso drobiu, orzechy, owoce cytrusowe, przyprawy ziołowe, miód, czekolada, kakao i wszystko to, co zawiera miazgę kakaowca, ryby i owoce morza, konserwanty, sztuczne barwniki, szczególnie żółty i pomarańczowy. Niewskazane sa też pokarmy zawierające duże ilości histaminy lub tyraminy, jak żółte sery, sery pleśniowe, czerwone wino. Oczywiście dieta powinna być dostosowana do pacjenta indywidualnie. Zalecenia szczególne to unikanie alergenów wziewnych i pokarmowych, na które chory jest uczulony.
Ze względu na to, że alergenem odgrywającym największą rolę w AZS wydają
się być roztocza kurzu domowego, należy z pomieszczenia, w którym przebywa chory, usunąć dywany, firany, zasłony, meble wyścielane materiałem, gdyż mogą one być magazynem roztoczy.
Czy leki, maści, kremy dla atopików są refundowane? Czy z uwagi na konieczność częstego ich stosowania nie są one za drogie?
Refundowane są maści i kremy realizowane na receptę lekarską, a także wiele leków stosowanych ogólnie (leki przeciwhistaminowe, antybiotyki, kortykosteroidy). Niestety zarówno środki pielęgnacyjne, dermokosmetyki, jak i niektóre leki i maści nie są refundowane, co powoduje, że leczenie chorego z AZS jest drogie. Jakkolwiek w chwili obecnej jest bardzo dużo doskonałych preparatów do pielęgnacji skóry w AZS, to brak refundacji i wysoka cena stanowi duże utrudnienie w leczeniu pacjenta z AZS. Jeżeli zmiany skórne są rozległe lub zajmują całą powierzchnię skóry, nakładanie środków pielęgnacyjnych i leków 2-3 razy dziennie wymaga dużych nakładów finansowych.
Choroba ta, mimo swojego ciężkiego przebiegu, trwającego wiele lat, a niekiedy całe życie pacjenta, nie znajduje się na liście chorób przewlekłych. Tymczasem specjalna dieta eliminacyjna, pobyty klimatyczne, konieczność indywidualnej opieki, niemożność korzystania z przedszkola lub żłobka, częsta hospitalizacja i kontrolne badania alergologiczne zwiększają koszty utrzymywania chorego z AZS w dobrym stanie klinicznym.
Rozmawiała
Anna Maria Piątkowska
Komentarze
Napisz komentarz